Ný reikistjarna?

Í mars 2004 bárust fréttir um ţađ ađ fundist hefđi hnöttur, nokkru minni en Plútó, sem gengi um sólina í mjög mikilli fjarlćgđ. Hnöttur ţessi fékk bráđabirgđaheitiđ 2003 VB12. Finnendurnir hafa nefnt hann Sednu eftir hafgyđju Eskimóa, en ţađ nafn bíđur stađfestingar. Hnötturinn fannst á myndum sem teknar voru í stjörnustöđinni á Palomarfjalli (ţó ekki međ stćrsta sjónaukanum ţar) í nóvember 2003. Hann hefur síđan veriđ ljósmyndađur í mörgum stjörnustöđvum. Hnöttur ţessi fannst í meiri fjarlćgđ en nokkur sem áđur hefur fundist í sólkerfinu, 90 sinnum lengra frá sól en jörđin og rösklega tvöfalt lengra í burtu en  reikistjarnan, Plútó ţegar hún er í međalfjarlćgđ frá sólu.  Umferđartími hnattarins um sólina er 12300 ár. Brautin er afar ílöng. Ţegar hnötturinn er nćst sólu, er fjarlćgđ hans um 76 stjarnfrćđieiningar, en ţegar hann er lengst frá sólu er fjarlćgđin um 990 stjarnfrćđieiningar (stjarnfrćđieiningin samsvarar međalfjarlćgđinni milli sólar og jarđar).  Um ţessar tölur ríkir enn nokkur óvissa. Sama er ađ segja um ţvermál hnattarins; í fyrstu var taliđ ađ hann gćti veriđ allt ađ ţví 1800 km í ţvermál, en nýjustu mćlingar međ Hubble-sjónaukanum benda til ţess ađ ţvermáliđ sé innan viđ 1600 km. Ţessi hnöttur er ţví álíka stór og reikistirniđ 2004 DW sem fannst í febrúar 2004. Til samanburđar má nefna ađ ţvermál Plútós er nálćgt 2400 km. Hnötturinn er rauđleitur, nćrri ţví eins rauđur og Mars, en ekki er vitađ hvađ veldur ţessum óvenjulega lit.  

Ţótt talađ sé í fjölmiđlum um nýja reikistjörnu er ţađ tćpast réttnefni, og hiđ sama má í rauninni segja um Plútó ţótt hefđ sé fyrir ţví ađ kalla hann reikistjörnu. Hinn nýfundni hnöttur er   reikistirni, eitt af útstirnunum sem svo eru kölluđ. Flest útstirni tilheyra svonefndu Kuipersbelti sem liggur utan viđ braut Neptúnusar, en Sedna heldur sig alltaf  langt utan viđ ţađ belti. Menn ţekkja reikistirni (2000 OO67) sem kemst ennţá lengra frá sól en Sedna, en innsti hluti brautar ţess reikistirnis liggur gegnum Kuipersbeltiđ, inn fyrir braut Neptúnusar.  

Til ađ lesendur geti betur gert sér grein fyrir fjarlćgđum í sólkerfinu má nefna ađ ljósiđ, sem fer 300 ţúsund km á sekúndu, er rúmlega eina sekúndu ađ berast frá tunglinu, 15 mínútur ađ berast frá reikistjörnunni Mars ţar sem hún er nú, 4 klst. frá Plútó og 12 klst. frá Sednu ţar sem hún er nú, en ţegar Sedna er lengst frá sólu er ljósiđ tćpa 6 sólarhringa ađ berast frá henni til jarđar. 


Ţ.S. 16. 3. 2004. Síđast breytt 31. 5. 2004

Almanak Háskólans