Forsa


Myrkvastjarnan Algol  

    San 1973 hefur birst almanakinu tafla sem snir hvenr stjarnan Algol myrkvast. tt bili milli myrkvanna s bsna stugt,  2 dagar 20 klukkustundir og 49 mntur, breytist a rlti me tmanum og getur v urft a endurskoa sprnar.  almanakinu var fyrstu mia vi athugun sem ger var St. Andrews Skotlandi hinn 16. febrar 1971 og lst rlegri handbk breska stjrnuskounarflagsins (British Astronomical Association, BAA)  Reikna var me umferartmanum 2,867318 dagar (2d 20t 48m 56,3s). ri 2004 var umferartminn endurskoaur me hlisjn af njum upplsingum   bandarska tmaritinu Sky&Telescope og settur 2,867321 dagar ea 2d 20t 48m 56,5s. tt munurinn virist ltill, safnast hann hlfa mntu ri og samtals 19 mntur eim tma sem liinn var fr vimiunarmyrkvanum 1971. tt Sky&Telescope noti annan upphafspunkt hefur samrmi milli almanaksins og Sky&Telescope veri gtt sustu rin. essu sambandi er vert a geta ess a upphafstmi og umferartmi miast vi slina sem athugunarsta. S fr jr arf a leirtta sprnar vegna ess a Algol er mist nr ea fjr eftir v hvar jrin er stdd braut sinni um slu. essi ljstmaleirtting getur  numi tpum 8 mntum hvora tt.

    ri 2009 var vart vi verulegt misrmi (um 40 mntur) milli sptma Sky&Telescope og handbkar BAA. Eftirgrennslan leiddi ljs a spr BAA eru byggar ggnum Suhora stjrnustvarinnar Pllandi, sem srhfir sig athugunum breytistjrnum. A beini undirritas geri Snvarr Gumundsson stjrnuhugamaur mlingar birtustigi Algol afarantt 26. febrar s.l. og notai vi a srhfan ljsmli sem tengdur var vi sjnauka. Samkvmt almanakinu tti hmyrkvinn a vera kl. 03:15. Sky&Telescope gaf upp tmann 03:16 en sptmi Suhora var 03:54 mia vi athugun fr sl. Leirtting fyrir ljstma ennan dag er aeins tvr mntur sem hlirar plsku spnni til 03:56. Mlingar Snvars bentu til ess a hmyrkvinn hefi veri bilinu 03:50 til 04:05. etta kemur heim vi plsku spna, en hvorki vi sp almanaksins n sp Sky&Telescope. Skrslu Snvars um mlingarnar m sj hr.

    Me hlisjn af essu var sptaflan fyrir 2009 endurskou (sj hr) Munurinn tmunum essari nju tflu og eirri sem birt var almanakinu er 40 mntur byrjun rs og 47 mntur rslok. etta sinn hefur veri gengi t fr byrjunartmanum 13. gst 2002 kl. 15:38:53 og umferartmanum 2d 20t 48m 59,9s. Er a samrmi vi r upplsingar sem gefnar eru vefsu Suhora stjrnustvarinnar sem rekin er af stjrnufrideild hsklans Krakov Pllandi:

http://www.as.up.krakow.pl/minicalc/PERBETA.HTM

vefsu essari birtast stugt spr fyrir nokkra daga senn. Athygli skal vakin v a tmarnir sem ar eru sndir miast vi sl en ekki jr. Getur v ori allt a 7 mntna munur essum tmum og eim sem birtast eirri tflu sem reiknu er fyrir almanaki, v a ar er mia vi myrkva eins og eir sjst fr jr.

    Algol er tvstirni ar sem stjrnurnar snast hvor um ara. hverri umfer vera tveir myrkvar, annar mjg berandi, hinn smvgilegur. Aalmyrkvinn verur egar bjartari stjarnan (Algol A) gengur bak vi daufari (Algol B) fr jru s, en minni myrkvi  verur egar daufari stjarnan gengur bak vi bjartari. Aalmyrkvinn stendur meira en nu klukkustundir, en berandi er hann ekki nema fjrar stundir ea svo. Algol A er um risvar sinnum strri en slin a vermli og hundra sinnum ljsmeiri. Algol B er strri um sig en Algol A, en efnisminni og rtugfalt daufari. Er tali a hn hafi me tmanum misst miki af efni snu til Algol A, en bili milli stjarnanna er mjg lti, aeins 1/15 af fjarlginni milli jarar og slar. rija stjarnan, Algol C, gengur svo um hinar tvr fjarlg sem er nlega refld fjarlgin milli jarar og slar, og er umferartminn tp tv r (1,86 r).  tt Algol C s vi bjartari en Algol B, fannst hn ekki sjnaukum heldur kom tilvist hennar fram reglubundnum breytingum litrfi og myrkvatmum Algol. hrifin myrkvatmana nema allt a 5 mntum. 

    Algol er nrfellt 100 ljsra fjarlg.  Hn er ein nlgasta myrkvastjarnan og jafnframt s ekktasta. talski stjrnufringurinn Montanari uppgtvai birtubreytileika hennar ri 1667 ea ar um bil, en a var ekki fyrr en ri 1782 a Englendingurinn John Goodricke uppgtvai hve reglubundnir myrkvarnir voru og setti fram skringu sem rtt reyndist. Nafn stjrnunnar er arabskt, stytting r Al Ras al Ghul, sem merkir "hfu freskjunnar",  heimfrt upp skrmsli Medsu grskri goafri. Nafni gti bent til ess a mnnum hafi snemma veri kunnugt um breytileika stjrnunnar, en engar heimildir eru um slkt.

    vefsu Suhora stjrnustvarinnar er lnurit sem snir hvernig umferartmi Algol hefur breyst fr v a skipulegar mlingar hfust 18. ld. Lnuriti er snt hr og btt vi a skringum. lnuritinu kemur fram a fr 1775 til 1835  var umferartminn a lengjast og myrkvatmum seinkai. San fr umferartminn a styttast, fram til 1920 ea svo, en hefur svo veri a lengjast aftur. Fullngjandi skring essum breytingum hefur ekki fengist. 
-----------------------------
    Vibt 13. oktber 2009. bending um hugsanlega skekkju treikningi myrkvum Algol var send til ritstjrnar Sky&Telescope. Skeyti hefur n borist ar sem bendingin er kku. Tmar Algolmyrkva hafa n veri leirttir vefsu tmaritsins og vera vntanlega leirttir prentuu tgfunni innan tar. Munurinn vefsutmum Sky&Telescope og leirttri tflu Almanaks Hsklans er n aeins jr mntur.
-----------------------------
    Vibt 6. nvember 2009. Desemberhefti Sky&Telescope er n komi t. ar hafa ori au leiu mistk a taflan um myrkva Algol er ekki s rtta, heldur er ar endurbirt taflan fyrir oktber 2009. Aeins yfirskriftinni hefur veri breytt. Ritstjra tmaritsins hefur veri gert vivart og hann hefur boa leirttingu. 
-----------------------------
    Vibt 1. febrar 2013. Suhora stjrnustin Pllandi hefur n endurmeti umferartma Algol og telst hann n 2d 20h 48m 59,6s. essi breyting hefur veri tekin upp Almanaki Hsklans og leiir til tplega 6 mntna fltingar myrkvaspnni.
------------------------------
    Vibt 28. mars 2016.  ri 2015 var stkkbreyting spm Sky&Telescope. Frviki fr spm Suhora breyttist r 12 mntum 106 mntur. Aspurir sgu ritstjrar tmaritisins a etta vri gert samkvmt upplsingum fr Flagi bandarskra breytistjrnuathugenda (American Association of Variable Star Observers, AAVSO). Haft var samband vi Jerzy Kreiner, umsjnarmann vefsu Suhora. Kreiner upplsti a sptmar Suhora vru endurskoun og lt t njustu spformlu sem bygg vri 29 athugunum fr 2009 til 2013. Ger var prfun eirri formlu me v a reikna t myrkvann 16. febrar 2016. almanakinu var v sp a hmyrkvinn yri kl. 08:46. Hin nja formla Suhora gaf tmann 08:42, svo a ekki munar ar miklu.  Sky&Telescope spi hins vegar allt rum tma: kl. 07:01.

kvei var a bija Snvarr Gumundsson a kanna mli me tkjabnai snum vi Hfn Hornafiri. Snvarr geri r ljsmlinga a kvldi 18. mars 2016. Mlingunum er lst greinarger Snvars sem hr fylgir. Niurstaa Snvars var s a hmyrkvinn hefi ori kl. 21:36. arna munar sex mntum fr sp Suhora, sem ekki er strvgilegt egar a er liti a myrkvinn allur fr byrjun til enda tekur margar klukkustundir.

Tkkneskir hugamenn um breytistjrnur halda ti vefsu undir nafninu Brno Regional Network of Observers (B.R.N.O.) eir hafa lka fylgst me Algol og spr eirra eru lti eitt frbrugnar plsku spnum. egar tkkneska formlan var notu til a sp fyrir um myrkvann 18. mars og leirtt um 4 mntur vegna ljstma (sj fyrr) fkkst nnast sama niurstaa og Snvarr hafi fengi: 21:38. Vi treikninga Algoltflu fyrir almanaki 2017 hefur v veri kvei a ganga t fr myrkvamlingu Snvars. er a spurningin um umferartmann. tkknesku vefsunni er reikna me umferartmanum  2d 20h 48m 56,8s en Suhora miar vi 2d 20h 48m 57,7s. Mismunurinn leiir til frviks sem vex um tvr mntur ri. a er athyglisvert a formlunum hefi bori saman rin 2012-2013. a er einmitt v tmaskeii sem mlingar Suhora stu yfir. Gera m r fyrir a formla Suhora hafi gefi rttar tlur fyrir a tmaskei tt smvegis skakki essu ri. etta bendir til ess a umferartmi B.R.N.O. s nr lagi ar sem hann gefur rttan tma bum tilvikum.
---------------------------------
Vibt 20. janar 2017. Algoltaflan febrarhefti Sky&Telescope er n gu samrmi vi tflu almanaksins.
   
.S. 24. mars 2009. Sasta vibt janar 2017.

Almanak Hsklans