Hve miki hallast tungli?  

Kunnur myndlistamaur varpai fram eirri spurningu hve miki skuggaskil tungls vki fr lrttu, s fr Reykjavk. Lt hann mynd fylgja:

 

Spurningunni er ekki fljtsvara. Bjarta hliin tunglinu snr tt til slar, en hallinn skuggaskilunum fer eftir v hvaa tt og h sl og tungl eru stdd himinhvelfingunni. Ef vi einskorum okkur vi daga egar tungl er hlft, .e. fyrsta ea sasta kvartili, kemur ljs a hallinn getur ori 49 hvorn veg, en a mealtali er hann um 21. A sjlfsgu kemur a fyrir a hallinn er enginn (0), en a gerist ekki dimmum himni. essi niurstaa fkkst me v a reikna horni mntu fresti daga sem tungl var fyrsta ea sasta kvartili ri 2015. Reikna var til samanburar fyrir ri 2006, en a r ni tungl lengst til suurs og norurs himninum 18,6 ra sveiflu. Munurinn milli ranna reyndist verulegur (1 mealtalinu). Myndirnar hr a nean sna nokkurn veginn hvernig tungli ltur t egar hallinn er 0, 21 og 49. Mealhallinn er lti eitt hrri a sumri en vetri (um 1).
 

Ef vi einskorum okkur ekki vi daga sem tungl er hlft heldur ltum tunglmnuinn allan, vera mrkin rmri. rauninni getur hallinn haft hvaa gildi sem vera skal egar tungl er mjg nrri sl, en er a snilegt vegna slarbirtunnar. S ger s krafa a tungli s vel snilegt, verur niurstaan a hallinn geti n allt a 75 fr Reykjavk s. tlu m ra af grein bkinni Astronomy Morsels IV eftir belgska reiknimeistarann Jean Meeus. greininni  er Meeus a lsa knnun sinni v hvar heiminum tungli geti liti t eins og btur, .e. legi hliinni ef svo m segja, egar minna en helmingur af eirri hli sem a jru snr er sl. (Meeus miar vi 40% sem hmark.)



eir sem ferast hafa til sulgra landa kannast lklega vi a hafa s tungli liggja hliinni eins og myndin snir. Samkvmt treikningum Meeusar getur tungli sst essari stu allt norur a 50 breiddargru. S breiddarbaugur liggur rtt sunnan vi Bretlandseyjar en noran vi Pars. a er sjaldan a tungli sjist hliinni svo norarlega. tv hundru ra tmabili (fr 1901 til 2100) fann Meeus aeins rj tilvik ar sem tungli gti liti annig t fr Parsarborg.

Fnar lndum Mhamestrarmanna sna venjulega mynd af tungli og stjrnu. einum fna (fna Mritanu) er tungli hliinni:



tt tungli sni alltaf smu hli a jru, er afstaa ess til athuganda jru niri dlti breytileg svo a athugandinn sr stundum meira og stundum minna t fyrir kennileiti vi rndina. Munurinn nefnist tunglvik og getur numi um sj grum til og fr, bi breidd og lengd.  Myndirnar hr a ofan eru gtt dmi um ennan sjnarmun. efstu myndinni sst mun meira t fyrir rnd tungls til hgri heldur en myndunum remur sem near eru, en r eru reyndar ein og sama myndin. Vegna tunglviks stkkar svi sem fr jru sst um 18%.

 
.S. 22. 2. 2015. Vibt 25.2. 2015

Almanak Hsklans