Fjarlg tunglsins

meira en ld hefur fjarlg tungls veri reiknu me afer sem enski stjrnufringurinn Ernest Brown rai og birti runum 1897 til 1908. Formlur Browns, sem reyndar hafa veri endurbttar nokkrum sinnum,  gefa fjarlgina sem fall af stu tungls braut sinni um jru og afstu ess til  slar. t fr essum formlum hafa menn lykta a fjarlg tungls sveiflist fr u..b. 356400 km til 406700 km, en mealtali s 384400 km.

essa sustu tlu er a finna mrgum bkum um stjrnufri, og hana m sj kaflanum "Hnettir himingeimsins" Almanaki Hsklans fr 1966 til 2017. almanaki 2018 st hins vegar n tala: 385000 km og almanaki 2019 hefur talan veri hkku um einn. Belgski reiknimeistarinn Jean Meeus, sem um rabil hefur tmasett stjrnumyrkva fyrir Almanak Hsklans, hefur snt fram a a fyrri treikningar hafi byggst misskilningi. Jfnur Browns gefa ekki fjarlgina beint heldur svonefnda lhlirun tungls mibaug (e. equatorial horizontal parallax). Menn hafa san teki mealgildi hlirunarinnar og reikna fjarlg t fr v, en Meeus bendir a s afer gefi ekki mealfjarlgina tt r hverju stku gildi megi reikna fjarlgina fyrir vikomandi gildi. Nrri formlur frnsku stjrnufringanna Michelle Chapront-Touz og Jean Chapront gefa fjarlg tungls beint, annig a ekki arf a nota hlirun sem millistig. Rtt reikna mealgildi samkvmt treikningi Meeusar er 385000,5584 km, ea 385001 km ef talan er snyrt heila klmetra.

Meeus birti grein um etta ml tmariti Breska stjrnufriflagsins (Journal of the British Astronomical Association, febrarhefti 2019), en hann hafi ur birt sams konar treikninga bk sinni Mathematical Astronomy Morsels (1997). 

Fjarlg tungls reiknast venjulega fr jararmiju. S fr yfirbori jarar getur fjarlgin veri minni, og fer a eftir v hve tungli er htt lofti.. Ef a er nlgt hvirfildepli styttist fjarlgin sem svarar geisla jarar, um 6400 klmetra. Vi a stkkar sndarverml tungls um 1,7%. a gerist ekki slandi a tungls s svo htt lofti, svo a munurinn verur ekki svo mikill, mest 1,5%.

.S. 14. aprl 2020.
  

Almanak Hsklans