tsnisskfur og slr

    tsnisskfur, sem svo eru nefndar, hafa veri settar upp va um land til a fra feramenn um landslagsnfn. miju hverrar skfu er stafur ea broddur sem notaur er til miunar, en nfnin eru nr jrunum. stku sta hafa menn freistast til ess a nta essar skfur jafnframt sem slr. Eru stundir dagsins merktir vi jara skfunnar og skugginn af stafnum ltinn vsa tmann. Gallinn vi essa tilhgun er s a slr me lrttri skfu og lrttum staf  getur ekki fylgt snnum sltma, hva eim tma sem venjulegar klukkur sna. Me snnum sltma er tt vi tma sem fylgir sl annig a klukka sem snir ann tma er vallt 12 egar sl er suri. Til ess a skugginn af stafnum falli alltaf smu stefnu sama tma dags (a snnum sltma) ri um kring arf stafurinn a hallast annig a hann vsi plstjrnuna ea v sem nst. Ef bilin milli klukkustunda eiga a vera jfn, arf auk ess a halla skfunni svo a hn s hornrtt stafinn. Loks er mgulegt a lta slri sna mealsltma lkt og venjulegar klukkur gera, me v a srhanna lgun stafsins sem varpar skugganum, en ekki skal fari nnar t slma hr. ess sta skal leitast vi a svara eirri spurningu hve mikilli skekkju megi bast vi ef lrtt tsnisskfa me lrttum staf er notu sem slr.

Svari vi essari spurningu er margtt. fyrsta lagi er skekkjan h breiddarstigi athugunarstaarins, en meira mli skiptir hvers konar tmi a er sem vi skjumst eftir, sannur sltmi ea mitmi (mealsltmi). S a mitmi, fer svari eftir v hvort tt er vi staarmitma ea staartma (lgtma). (essum hugtkum er oft rugla saman og hvort tveggja kalla staartmi.) Staarmitminn fer eingngu eftir lengdargru vikomandi staar og er s sami fyrir alla stai sama lengdarbaug. Staartminn er s tmi sem venjulegar klukkur eru stilltar eftir, lgum samkvmt, og er s sami tilteknu svi, sem getur veri bsna strt. Staartmi slandi jafngildir staarmitma Greenwich sem er 1 klst. 27,7 mntur undan staarmitma Reykjavkur.

Hr skal fyrst  mia vi Reykjavk sem athugunarsta. Tafla 1 snir frvik slrs Reykjavk fr snnum sltma hinn 21. hvers mnaar. Tlurnar merkja mntur. Vi sjum a frviki getur mest ori 53 mntur hvorn veg. a gerist slstum egar skugginn vsar   7 (+53 mntur) ea 17 (-53 mntur). fyrra tilvikinu er rttur sltmi 7 stundir og 53 mntur, en seinna tilvikinu 6 stundir og 7 mntur. 

Tafla 2 snir frvik slrsins fr staarmitma. Mestu frvikin eru svipu og tflu 1, en fram kemur rstasveifla sem ekki sst tflu 1.

Tafla 3 snir frvik slrsins fr staaltma, .e. venjulegri klukku Reykjavk. arna breytast frvikin um 88 mntur fr v sem var tflu 2.

Loks snir Tafla 4 frvikin fr snnum sltma Grmsey. essa tflu getum vi bori saman vi tflu 1 sem gildir fyrir Reykjavk. Munurinn, sem stafar af breiddarmun staanna, er ekki kja mikill. Mesta frviki Grmsey er 47 mntur, aeins minna en Reykjavk, en sama tma rs og dags.

 Þ.S. 13. 2. 2017

Forsa