Reikistjörnur myrkvast

Aš kvöldi 26. janśar s.l. sįst tungliš nįlgast reikistjörnuna Jśpķter uns hśn hvarf bak viš žaš og birtist ekki aftur fyrr en eftir tępa klukkustund. Atburšurinn vakti  svo almenna eftirtekt aš hans var getiš ķ fjölmišlum hér į landi. Žetta var žrišji myrkvinn ķ óvenjulegri röš stjörnumyrkva sem hófst ķ nóvember og lauk ķ febrśar. Fyrst var žaš reikistjarnan Satśrnus sem myrkvašist, aš kvöldi 3. nóvember. Hśn myrkvašist svo aftur mįnuši sķšar, ašfaranótt 1. desember. Ķ bęši skiptin var fremur léttskżjaš ķ Reykjavķk og myrkvarnir sįust greinilega. Žegar Jśpķter myrkvašist ķ janśar var vešur lķka hagstętt ķ Reykjavķk. Loks var fjórši  myrkvinn 23. febrśar, kl. 02:33. Daginn įšur hafši gengiš yfir óvešur, en um kvöldiš létti til svo aš žessi sķšasti myrkvi sįst einnig frį Reykjavķk, žótt tķbrį vęri reyndar meš meira móti. Aš minnsta kosti einn stjörnuįhugamašur fylgdist meš öllum myrkvunum og tķmasetti žį (Birgir T. Arnar). Fróšlegt vęri aš heyra frį fleirum sem kynnu aš hafa gert nįkvęmar tķmamęlingar. 

Sķšast myrkvašist Jśpķter į dimmum himni ķ Reykjavķk įriš 1943, og žaš gerist ekki aftur fyrr en įriš 2070. (Įriš 2037 myrkvast hann reyndar aš hįlfu leyti frį Reykjavķk séš, og er žaš ekki ómerkari atburšur.) Satśrnusarmyrkvar eru algengari. Sķšan 1943 hefur Satśrnus myrkvast įtta sinnum į dimmum himni ķ Reykjavķk. Žaš geršist įrin 1967 (tvisvar), 1968, 1973, 1974 (tvisvar) og nś sķšast 2001 (tvisvar). Nęsti myrkvi veršur įriš 2007.

Žegar tungliš myrkvar fastastjörnu, hverfur stjarnan į andartaki. Öšru mįli gegnir žegar reikistjarna myrkvast, žvķ aš hśn er svo miklu nęr jöršu aš stęršar hennar gętir og tungliš er smįstund aš hylja hana. Satśrnus meš hringum sķnum er um žaš bil hįlfa ašra mķnśtu aš hverfa bak viš tungliš, og myrkvun Jśpķters tekur svipašan tķma. Tungliš fęrist um žaš bil breidd sķna til austurs į hverri klukkustund mišaš viš stjörnurnar į himninum. Žessi hreyfing tunglsins er ķ gagnstęša įtt viš žį stöšugu hreyfingu frį austri til vesturs sem tungliš og ašrir himinhnettir sżnast hafa vegna snśnings jaršarinnar um möndul sinn.

Žegar tungliš myrkvar bjartar stjörnur eins og Jśpķter og Satśrnus, sést fyrirbęriš greišlega meš berum augum. Žó er mun įhugaveršara aš fylgjast meš slķkum atburši ķ stjörnusjónauka. Ekki žarf stóran sjónauka til aš greina fjögur stęrstu tungl Jśpķters og hringa Satśrnusar. Žegar Jśpķter myrkvašist 26. janśar hįttaši svo til aš tunglin fjögur voru öll sömu megin (austan) viš Jśpķter. Žau myrkvušust žvķ hvert af öšru eftir aš Jśpķter var horfinn bak viš mįnann. Myrkvun žeirra tekur męlanlega stund (um 2 sekśndur), og žvķ mį greina aš žau hverfa ekki eins snöggt og fastastjörnur gera žegar žęr hverfa bak viš tunglröndina. Žaš mį heita merkileg tilviljun aš viš nęsta myrkva, 23. febrśar, voru tunglin lķka öll öšru megin viš Jśpķter. Ķ žetta skipti voru žau  vestan viš reikistjörnuna og  myrkvušust žvķ į undan henni. Vegna slęms skyggnis var erfitt aš greina žaš tunglanna sem nęst var reikistjörnunni, og er ekki vitaš til žess aš neinn athugandi hérlendis hafi séš žaš. Hįlftķma eftir aš Jśpķter myrkvašist gekk tungliš svo fyrir fastastjörnu ķ tvķburamerki, en sś stjarna er svo dauf aš fyrirbęriš sįst ašeins ķ sjónauka. Nįnari upplżsingar um žessa og fleiri stjörnumyrkva er aš finna ķ almanakinu į bls. 63.

Stjörnumyrkvi sést yfirleitt į allstóru svęši į jöršinni hverju sinni žvķ aš "skugginn" sem tungliš myndar er jafnbreišur tunglinu, rśmlega fjóršungur af žvermįli jaršar. 

Žegar Satśrnus myrkvašist ķ nóvember s.l. tók Snęvarr Gušmundsson žessa skemmtilegu mynd af tunglinu og reikistjörnunni meš stjörnusjónauka viš heimili sitt ķ Hafnarfirši. Sjónaukinn var af Meade-gerš, 30 cm (12 žumlungar) aš žvermįli.

 

Snęvarr tók einnig myndir af seinni Jśpķtersmyrkvanum. Hér fyrir nešan er ein žeirra mynda, svo og stękkašur hluti af sömu mynd. Žar sést móta fyrir beltum Jśpķters žar sem hann er aš hverfa bak viš tungliš.

 



 

 

Ž.S.
1.3.2002