Forsíđa
 

 
Ný reikistjarna?

    Hinn 20. janúar 2016 kynntu tveir stjörnufrćđingar viđ Tćkniháskóla Kaliforníu (Caltech) niđurstöđur rannsókna sem ţeir töldu benda til ţess ađ áđur óţekkt reikistjarna vćri á braut um sólu. Ţetta er ekki í fyrsta sinn sem spá af ţessu tagi kemur fram, en hingađ til hafa allar slíkar spár brugđist. Engum getum skal ađ ţví leitt hvort svo verđur í ţetta sinn.
    Stjörnufrćđingarnir tveir, Michael Brown og Konstantin Batygin tóku sér fyrir hendur ađ kanna brautir sex útstirna sem ganga um sólu utan viđ braut ystu reikistjörnunnar, Neptúnusar. Neptúnus er 30 stjarnfrćđieiningar frá sólu, en útstirnin sex eru meira en fimm sinnum lengra í burtu. Er ţá átt viđ međalfjarlćgđina frá sól, en mikill munur er á mestu og minnstu fjarlćgđ hvers útstirnis.  Í ljós kom ađ útstirni ţessi hafa áţekk brautareinkenni; brautirnar liggja allar nálćgt sama fleti og  sólnándin er á svipuđum stađ. Međ umfangsmiklum tölvureikningum tókst ţeim Brown og Batygin ađ sýna fram á ađ ţessa samstillingu brautanna mćtti skýra međ truflandi áhrifum frá fjarlćgri reikistjörnu. Ţeim reiknast svo, ađ ţessi reikistjarna muni vera um ţađ bil tífalt efnismeiri (massameiri) en jörđin og ţvermál hennar tvisvar til fjórum sinnum meira en ţvermál jarđar. Međalfjarlćgđin frá sólu reiknast ţeim um 700 stjarnfrćđieiningar, minnsta fjarlćgđ um 200 en sú mesta um 1100 einingar. Brautin ćtti ađ hallast um 30° frá sólbraut. Allar ţessar tölur eru mjög óvissar, og umferđartími reikistjörnunnar gćti veriđ frá 10 ţúsund upp í 20 ţúsund ár. Engar upplýsingar fást um ţađ hvar á brautinni reikistjarnan myndi vera stödd nú um stundir. Leit ađ henni gćti ţví orđiđ býsna seinleg. Batygin og Brown giska á ađ reikistjarnan gćti veriđ á 18. birtustigi ţegar hún er nćst sól, en á 24. stigi ţegar hún er fjćrst. Reikistirniđ Plútó er á 14. birtustigi svo ađ óţekkta reikistjarnan myndi vera um fjörutíu sinnum daufari en Plútó ţegar hún er nćst sól, en tíu ţúsund sinnum daufari ţegar hún er fjćrst. Áhugamenn međ góđa sjónauka geta greint stjörnur á 18. birtustigi, og međ stórum stjörnusjónaukum greinast stjörnur á 24. birtustigi, en ţađ verđur enginn hćgđarleikur ađ finna ţessa einu reikistjörnu innan um mergđina af daufum sólstjörnum. Hún myndi ađ vísu fćrast til frá degi til dags miđađ viđ ađrar stjörnur, en hreyfingin yrđi afar hćg og myndi ađallega stafa af hreyfingu jarđar um sólu frekar en hreyfingu sjálfrar reikistjörnunnar.
   Međfylgjandi teikning sem birt hefur veriđ á Wikipediu sýnir brautir útstirnanna sex og hugsanlega braut hinnar óţekktu reikistjörnu (brotalína). Til samanburđar má nefna ađ sú geimflaug sem lengst er komin frá sólu (Voyager 1) hafđi "ađeins" náđ 134 stjarneininga fjarlćgđ í febrúar 2016. 

 Ţ.S. 12.2. 2016  

   Almanak Háskólans