Halastjarna á himni

Ţessa dagana (síđla marsmánađar) er halastjarna sýnileg á kvöldhimninum. Hún er ekki mjög björt (birtustig 3-4) en sést ţó međ berum augum og auđveldlega í handsjónauka. Á dimmum himni sést greinilega hali sem er 1-2 gráđur á lengd, en glöggir athugendur segja hann vera mun lengri.

Halastjarna ţessi heitir C/2002 C1 eđa Ikeya-Zhang eftir ţeim sem fundu hana hinn 1. febrúar 2002. Reyndar voru ţađ ţrír áhugamenn sem komu auga á hana sama kvöldiđ. Fyrstur var Japaninn Kaoru Ikeya, síđan Kínverjinn Daqing Zhang og loks Brasilíumađurinn Paulo Raymundo. Nánari upplýsingar um fundinn, svo og myndir af halastjörnunni, er ađ finna á vefsíđu Gary W. Kronk sem er mikill áhugamađur um halastjörnur og hefur gefiđ út bók um ţađ efni. Ikeya er ţekktur vegna annarrar halastjörnu sem hann fann og viđ hann er kennd. Ţađ var halastjarnan Ikeya-Seki sem sást áriđ 1965 og var einhver sú bjartasta sem um getur. Hún sást greinilega um hábjartan dag.

Braut hinnar nýfundnu halastjörnu líkist mjög braut halastjörnu sem sást áriđ 1661, og hugsanlega hefur hún líka sést árin 1277 og 877.  Útreikningar benda til ţess ađ umferđartími hennar um sólu sé 367 ár (umferđartíminn getur breyst vegna truflana frá reikistjörnunum). Hafi ţessi halastjarna sést áđur, hefur hún lengstan umferđartíma ţeirra halastjarna sem sést hafa oftar en einu sinni og heimildir eru um. Fyrra metiđ var 155 ár. 

Halastjarnan var nćst sólu 18. mars, helmingi nćr sólu en jörđin. Fjarlćgđ hennar frá jörđ var ţá 0.8 stjarnfrćđieiningar (120 milljón km). Halastjarnan er nú í fiskamerki á norđurleiđ og gengur í stjörnumerkiđ Andrómedu í mánađarlok. Hún hćkkar ţví stöđugt á lofti frá Íslandi séđ. Á móti ţví kemur ađ tungl fer vaxandi og lýsir upp himin ţannig ađ erfiđara verđur ađ sjá daufan halann. Tungl er fullt 28. mars, en eftir 30. mars kemur ţađ svo seint upp ađ ţađ hindrar ekki athuganir. Reiknađ er međ ađ birta halastjörnunnar verđi í hámarki kringum 25. mars en fari síđan minnkandi. Slíkum útreikningum ber ţó ađ taka međ fyrirvara ţví ađ erfitt er ađ spá fyrir um hegđun halastjarna.

Átt og hćđ halastjörnunnar séđ frá Reykjavík á nćstu vikum verđur sem hér segir:

Dagsetning Kl. 21 Kl. 22 Kl. 23 Kl. 24 Kl. 01
19. mars V  19° VNV  13° NV  7° NV  2°  
26.mars VNV  24° VNV  18° NV  13° NNV  9° NNV  6°
2. apríl   NV  22° NNV  18° NNV  16° N  14°
9. apríl   NNV  27° NNV  24° N  23° N  23°

Athuga ber ađ dagsetningin á viđ tímana frá kl. 21 til 24. Í aftasta dálkinum er komin ný dagsetning.
Ţeir sem búa utan Reykjavíkur geta stuđst viđ ţessa sömu töflu ţví ađ munurinn er ekki ýkja mikill milli landshluta.

Viđbót 23. apríl

Seinni hluta apríl og í byrjun maí verđur halastjarnan farin ađ dofna og birta himins ađ aukast. Er ţá best ađ leita ađ halastjörnunni í sjónauka eftir stjörnuhnitum. Eftirfarandi tafla sýnir stöđu hennar og vćntanlega birtu í birtustigum (sbr. skýringar í almanakinu á bls. 59 og stjörnukort á bls.71). Tímarnir miđast viđ upphaf dags (kl. 00). Hnitin eru fengin frá reikistirnamiđstöđinni (Minor Planet Center) í Bandaríkjunum. Sigurđur V. Kristinsson, Skarđi, Breiđdal, sá stjörnuna ađ kvöldi 21. apríl, en gat ţá ekki lengur greint halann í 10x50 handsjónauka.

 

Dagsetning Stjörnulengd Stjörnubreidd Stjörnumerki Birtustig
23. apríl 21h 35m +61° 05 Sefeus 4,8
24. apríl 21h 17 m +61° 22 Sefeus 4,9
25. apríl 20h 59m +61° 29 Sefeus 4,9
26. apríl 20h 40m +61° 27 Sefeus 5,0
27. apríl 20h 21m +61° 15 Sefeus 5,0
28. apríl 20h 02m +60° 53 Sefeus 5,1
29. apríl 19h 44m +60° 22 Drekinn 5,2
30. apríl 19h 27m +59° 41 Drekinn 5,2
1. maí 19h 10m +58° 53 Drekinn 5,3
2. maí 18h 54m +57° 56 Drekinn 5,4
3. maí 18h 39m +56° 53 Drekinn 5,5
4. maí 18n 25m +55° 44 Drekinn 5,6
5. maí 18h 12m +54° 29 Drekinn 5,6
6. maí 18h 00m +53° 10 Drekinn 5,7
7. maí 17h 48m +51° 48 Drekinn 5,8
8. maí 17h 38m +50° 23 Herkúles 5,9

Snćvarr Guđmundsson tók ţessa mynd af halastjörnunni ađ kvöldi 18. mars. Sá hluti halans sem sést á myndinni er um 1,5 milljón km ađ lengd, en daufari slćđa nćr mun lengra út í geiminn. Myndin er tekin međ stjörnusjónauka sem er 30 cm í ţvermál.

 
Ţ.S. 23.3. 2002
Viđbót 23.4. 2002