Dularfull geislun frá sól

   Á síđustu árum hafa stjörnufrćđingar orđiđ varir viđ óvćnta geislun frá sól. Ţetta eru svonefndir gammageislar, háorkugeislar sem hafa mjög stutta bylgjulengd og háa tíđni, langt fyrir handan sýnilegt ljós og röntgengeisla. Gammageislar frá sól mćldust fyrst áriđ 2008 međ svonefndum EGRET sjónauka (Energetic Gamma Ray Experiment Telescope) um borđ í Compton gervitungli bandarísku geimferđastofnunarinnar NASA.  Sama ár var öđrum og fullkomnari gamma-sjónauka skotiđ á loft í gervitungli. Sá hlaut nafniđ Fermi sjónaukinn og gat greint geislun á orkubilinu 8000 til 300 milljarđa elektrónuvolta (8 keV til 300 GeV). Til samanburđar má nefna ađ sýnilegir ljósgeislar bera orkuna 2-3 elektrónuvolt (2-3 eV).  Gamma geislar verđa til í iđrum sólar, en ćttu ekki ađ komast út fyrir yfirborđ hennar. Hins vegar berast stöđugt orkumiklar agnir utan úr geimnum, svonefndir geimgeislar, og var taliđ líklegt ađ ţeir yllu gammageislun ţegar ţeir rćkjust á sólina, nánar tiltekiđ segulsviđiđ í kórónu sólar. Nýjustu mćlingar benda ţó til ţess ađ sú skýring dragi skammt. Gammageislun frá sól er margfalt meiri, allt upp í 20-falt meiri, en búast mćtti viđ eftir frćđilegum útreikningum. Ekki nóg međ ţađ; í orkurófinu er óskiljanlegt bil ţar sem gammageisla vantar.  Fróđlegt verđur ađ fylgjast međ áframhaldandi rannsóknum á ţessari dularfullu geislun frá sólinni.


Ţ.S. 9. júlí 2022.
 

Almanak Háskólans