Eiginhreyfing fastastj÷rnu ljˇsmyndu­ frß ═slandi

SnŠvarr Gu­mundsson, ßhugama­ur um stj÷rnusko­un og forma­ur Stj÷rnusko­unarfÚlags Seltjarnarness, hefur Ý m÷rg undanfarin ßr teki­ ljˇsmyndir af himninum gegnum sjˇnauka. Fyrir nokkru tˇk hann mynd af tvÝstirninu 61 Cygni (61 Ý Svaninum) og bar saman vi­ a­ra mynd sem hann haf­i teki­ fyrir 11 ßrum. ┴ myndunum sÚst greinilega hvernig tvÝstirni­ hefur hreyfst mi­a­ vi­ fjarlŠgari stj÷rnur, og einnig mß sjß votta fyrir hreyfingu stjarnanna hvorrar um a­ra (rangsŠlis), en umfer­artÝmi ■eirra er um 700 ßr. 

 
Fyrri myndin (til vinstri) var tekin me­ Meade spegilsjˇnauka, 25 cm (10 ■umlunga) a­ ■vermßli, en sÝ­ari myndin me­ stŠrri sjˇnauka s÷mu ger­ar, 30 cm (12 ■umlunga) Ý ■vermßl. Myndirnar spanna tŠplega eina grß­u ß himninum. Bili­ milli stjarnanna Ý tvÝstirninu er a­eins hßlf bogamÝn˙ta e­a 1/120 ˙r grß­u, svo a­ stj÷rnurnar ver­a ekki a­greindar me­ berum augum. HÚr ß eftir ver­ur ■vÝ stundum tala­ um "stj÷rnuna" ■ˇtt Ý reynd sÚu ■Šr tvŠr. Myndin hÚr fyrir ne­an sřnir nokkurn veginn sjˇnsvi­ myndavÚlarinnar Ý stj÷rnumerkinu Svaninum, en bj÷rtustu stj÷rnur ■ess merkis mynda kross ß himninum.

  

Birtustig stjarnanna Ý  61 Cygni er 5,2 og 6,0. Heildarbirtustigi­ er 4,8 svo a­ "stjarnan" sÚst greinilega me­ berum augum. Frß s÷gulegu sjˇnarmi­i er ■essi stjarna afar merkileg. Menn fengu fyrst ßhuga ß henni ßri­ 1792 ■egar Ýtalski stj÷rnufrŠ­ingurinn Giuseppe Piazzi uppg÷tva­i a­ h˙n haf­i ˇvenju mikla eiginhreyfingu, meira en 5 bogasek˙ndur ß ßri. Ůetta benti til ■ess a­ h˙n vŠri sÚrlega nŠrri (af fastastj÷rnu a­ vera), og ßri­ 1838 valdi ■řski stj÷rnufrŠ­ingurinn Friedrich Wilhelm Bessel hana vi­ fyrstu tilraun sÝna til a­ mŠla fjarlŠg­ fastastj÷rnu. Bessel mŠldi me­ mikilli nßkvŠmi hvernig sta­a stj÷rnunnar breyttist eftir ■vÝ hvar j÷r­in var st÷dd ß ßrlegri fer­ sinni um sˇlu og komst a­ ■eirri ni­urst÷­u a­ stjarnan vŠri 10 ljˇsßr Ý burtu. Ůessi ni­ursta­a var mj÷g nŠrri lagi; samkvŠmt sÝ­ari mŠlingum er fjarlŠg­in 11,4 ljˇsßr. Bessel kynnti ni­urst÷­u sÝna ßri­ 1838 og er ■a­ venjulega talin fyrsta ßrei­anlega mŠlingin ß fjarlŠg­ fastastj÷rnu. Englendingurinn Thomas Henderson mŠldi reyndar fjarlŠg­ stj÷rnunnar Alfa Ý Mannfßki (Alpha Centauri) um svipa­ leyti, en ■ar sem hann birti ni­urst÷­u sÝna tveimur mßnu­um ß eftir Bessel, missti hann af hei­rinum. Af ■eim fastastj÷rnum sem sjßst me­ berum augum munu a­eins ■rjßr vera nŠr en 61 Cygni. Eru ■a­ Alfa Ý Mannfßki, SÝrÝus og Epsilon Eridani, en Prˇkyon er Ý svipa­ri fjarlŠg­ og 61 Cygni.

Bß­ar stj÷rnurnar Ý  61 Cygni eru rau­ar dvergstj÷rnur, miklu daufari en sˇlin. FjarlŠg­in ß milli ■eirra er um 85 stjarnfrŠ­ieiningar, en stjarnfrŠ­ieining er me­alfjarlŠg­in milli jar­ar og sˇlar.

  Ů.S. 18.11. 2003

Almanak Hßskˇlans